Owady

OSY

Osa (Vespula) to rodzaj owadów charakteryzujący się kontrastowym ubarwieniem, zazwyczaj żółto-czarnym, oraz posiadaniem żądła stanowiącego naturalną broń w razie zagrożenia, a także ułatwiającego uśmiercenie ofiary. Osy osiągają do 30 mm długości ciała.

Żyją w gromadach, zakładając gniazda przeważnie kulistego kształtu, z szarej masy przypominającej papier, uzyskiwanej w wyniku przeżuwania drewna, mieszanego następnie ze śliną. Wewnątrz gniazda znajduje się plaster zawierający złożone przez królową jaja, otoczony licznymi powłokami masy papierowej zapewniającymi rozwijającym się jajom, a następnie larwom, ochronę przed zimnem.

Stała temperatura oraz wilgotność potrzebna do rozwoju larw utrzymywana jest we wnętrzu gniazda dzięki izolacyjnemu działaniu jego ścian. Również otwór wejściowy jest niewielki, umożliwiający wejście lub wyjście jednemu owadowi. Osy zakładają gniazda w miejscach zacisznych - pod okapami dachów, na strychach, w rozpadlinach, a nawet w ziemi, skąd robotnice usuwają nawet niewielkie kamyki, aby umożliwić rozbudowę gniazda.

Jad os nie jest groźny dla człowieka, choć ukąszenia są bolesne. Aby wywołać śmierć dorosłego człowieka potrzeba kilkuset ukąszeń. Wyjątkiem są oczywiście osoby uczulone, u których jad może wywołać wstrząs anafilaktyczny.

Osy są wszystkożerne, bywają szkodnikami owoców, atakują również inne owady. Są roznosicielami niektórych chorób zakaźnych. Do przedstawicieli rodzaju Vespula należą m.in. osa pospolita (Vespa vulgaris), osa rudawa (Vespula rufa) i szerszeń (Vespa crabro).

Owady te potrafią kłuć wielokrotnie, wstrzykując jad. Miejsce ukąszenia boli i puchnie. Gdy ból mija, skóra mocno swędzi. Warto wówczas zastosować maść hydrokortyzonową lub Oxykort. Jad osy zawiera substancje uczulające, powodujące rozpad czerwonych krwinek, działa drażniąco na zakończenia nerwów. Po ukąszeniu najlepiej stosować mokre, zimne okłady. Można zanurzyć ukąszone miejsce w zimnej wodzie.

PSZCZOŁY

P,szczoły miodne (Apini) - plemię owadów z rodziny pszczołowatych, obejmujące gatunki wytwarzające miód. Do plemienia Apini należą tylko 4 gatunki z rodzaju Apis: pszczoła miodna Apis mellifica (syn. A. mellifera), A. dorsata, A. florea i A. cerana. Gatunkiem najbardziej ekspansywnym jest pszczoła miodna, żyjąca w Europie, gdzie została udomowiona, a także w Afryce, Ameryce, Australii i Nowej Zelandii, do których to miejsc została sprowadzona. Pozostałe trzy gatunki pszczół miodnych to gatunki azjatyckie.

Pszczoły miodne zbierają nektar i pyłek kwiatów, który jest ich pożywieniem i w ten sposób zapylają rośliny owadopylne (np. drzewa owocowe, rzepak, itd). Rośliny, które dostarczają pszczołom surowca do produkcji miodu są nazywane miododajnymi. Do produktów pszczół miodnych należą m.in.: miód i wosk. Pszczoła unosi się w powietrzu dzięki pracy dwóch par skrzydeł zbudowanych z przezroczystej błony. Jedna z trzech par nóg posiada specjalne poduszki zatrzymujące pyłek. Narządy rozrodcze samic uległy modyfikacji, w wyniku której powstał narząd obronny - żądło. Znajduje się ono na końcu odwłoka i może zostać przez zagrożonego owada wprowadzone do ciała innego zwierzęcia, jednak pszczoła wkrótce potem ginie. Jad pszczeli może powodować nieprzyjemną opuchliznę, ale jest niebezpieczny tylko dla osób uczulonych lub w przypadku wielu ukąszeń (dla dorosłego zdrowego człowieka zagrożenie życia występuje przy około stu ukąszeniach). Niektóre gatunki pszczół żyją samotnie, wiele gatunków jednak tworzy roje i zamieszkuje gniazda o skomplikowanej strukturze wewnętrznej. Społeczne zachowania wyewoluowały niezależnie u różnych gatunków pszczół.

 

Po użądleniu, trzeba natychmiast wyjąć żądło, zdezynfekować ranę i stosować okłady z Altacetu. Warto pić wapno.

SZERSZENIE

Szerszeń (Vespa crabro), owad z rodziny osowatych (Vespidae), z grupy żądłówek; dł. ok. 3 cm; ubarwienie żółto-brunatno-czerwone, z czarnym deseniem. Buduje gniazda z drewna przeżutego ze śliną (podobnie jak inne osy). Żywi się owadami, owocami oraz sokami niektórych drzew. Występuje na całym świecie za wyjątkiem Australii, Nowej Zelandii i zimnych stref klimatycznych.

Jad szerszeni jest porównywalny z jadem pszczół i os, zawiera jednak większą dawkę toksyn. Użądlenie szerszenia jest boleśniejsze od użądleń pszczół czy os z powodu większego i głębiej penetrującego żądła oraz substancji zawartych w jadzie, powodujących silne pieczenie rany. Statystyki wykazują, że potrzeba przeciętnie około 500 do 1000 użądleń aby zabić człowieka, ponieważ jednak tylko około 1/10 roju (liczącego zazwyczaj kilkaset owadów) atakuje i żądli, liczba ta w praktyce zostaje bardzo rzadko osiągnięta. Dodatkowym czynnikiem jest fakt, że szerszenie są o wiele mniej agresywne od mniejszych os i trudniej je sprowokować do ataku.

Osy i szerszenie mogą być groźne. Atakują w sytuacji zagrożenia. Jeżeli człowiek znajdzie się za blisko gniazda, może zostać wyśledzony przez strażników gniazda i zaatakowany.

W wypadku rozdrażnienia kolonii najlepiej w spokoju oddalić się na bezpieczną odległość od gniazda (u szerszeni wynosi ona ok. 1-2 m), nie wykonując żadnych niepotrzebnych agresywnych ruchów, które motywują owady do dalszego ataku. Niebezpieczne mogą być użądlenia miejsc położonych blisko głównych naczyń krwionośnych i głowy. Osoby uczulone na jad powinny jak najszybciej zgłosić się do lekarza.

Ukąszenie przez szerszenia może być bardzo niebezpieczne. Po użądleniu pojawiają się zaczerwienienia skóry, obrzęki, opuchlizna, gorączka, dreszcze, ból w klatce piersiowej i duszności. Owad ten potrafi ukąsić nieatakowany. Jego jad zawiera substancje atakujące krew, mięśnie, toksyny rozkładające krwinki i uszkadzające nerki. W przypadku ukąszenia przez szerszenia najlepiej zgłosić się do lekarza. Na obrzęki zastosować okłady z octu.

DZIAŁANIA W ZALEŻNOŚCI OD RODZAJU I POŁOŻENIA GNIAZDA

* Gniazdo na poddaszu z dostępem z wewnątrz - przez otwory prowadzące do wnętrza gniazda wprowadzamy strumień dwutlenku węgla (gaśnica śniegowa). Po upływie około 30 sekund owady odurzone gazem i odrętwiałe pod wpływem niskiej temperatury przestają być aktywne. Pod gniazdo podstawiamy skrzynkę transportową i zdecydowanymi cięciami noża odcinamy gniazdo od miejsca jego zamocowania, a następnie lokujemy je w tejże skrzynce. Należy pamiętać o dokładnym sprzątnięciu wszystkich pozostałości po gnieździe spryskujemy środkiem chemicznym.

* Gniazdo w dziupli drzewa - po dotarciu do miejsca założenia gniazda, owady odurzamy CO2. W tym przypadku niemożliwe jest zebranie gniazda w całości. Robimy to na raty, używając do tego dowolnego typu czerpaka, łyżki itp.

* Owady w materiałach rolowanych (zwinięty dywan, złożona kołdra itp.) - usuwanie takich gniazd jest związane z kilkukrotnym działaniem CO2. Po odurzeniu owadów w pierwszej warstwie, wyciągamy gniazdo i umieszczamy jego część w skrzynce. Odwijamy następną warstwę materiału i czynność powtarzamy do momentu całkowitego zebrania całego gniazda. Pozostałość po miejscu usadowienia gniazda zabezpieczamy środkiem owadobójczym.

* Gniazdo między gałęziami krzaków i drzew - po odurzeniu owadów CO2 sekatorem lub ostrym nożem obcinamy gałązki tak, aby nie uszkodzić gniazda. Gniazdo z częściami gałązek umieszczamy w skrzynce transportowej. Miejsce po gnieździe zabezpieczamy jak wyżej.

* Gniazdo w kanale wentylacyjnym - niezbędną czynnością, jest tu dotarcie do gniazda poprzez usunięcie różnego rodzaju elementów typu: kratki, cegły, wentylatory itp. często otwór wentylacyjny zbudowany jest w kształcie litery "Z". W tym przypadku dojście do gniazda trzeba wykonać z dwóch stron. Bywa i tak, że otwór wentylacyjny jest zbyt długi, a dotarcie do gniazda niemożliwe. Wówczas lokalizacje gniazda należy prowadzić na zasadzie nasłuchiwania. W miejscach, gdzie spodziewamy się gniazda przesuwamy narzędziem po ścianach kanału. Gdy trafimy na gniazdo w miejscu tym słychać będzie wyraźny szum. Zlokalizowawszy gniazdo do kanału wpuszczamy CO2. W chwile po ustaniu szumu robimy otwór w kanale by usunąć zagrożenie. W przypadku zauważenia wzmożonej aktywności owadów, czynności z CO2 ponawiamy. Po usunięciu gniazda do skrzynki, miejsce to zabezpieczamy środkiem owadobójczym.

* Przypadki szczególne - czasem zdarza się i tak że aby usunąć gniazdo należałoby naruszyć elewację zewnętrzną budynku, część wyposażenia wnętrza itp. W tych przypadkach koszty naszej interwencji byłyby zbyt wysokie w stosunku do wartości przyszłej naprawy. Odnosić się to może do różnego rodzaju obiektów zabytkowych, szpitali, oraz innych obiektów objętych ochroną konserwatora zabytków. Działania OSP w takich okolicznościach starajmy się ograniczyć do usunięcia owadów bez naruszenia jakiejkolwiek części obiektu, być może drogą niekonwencjonalnego pomysłu.

* Gniazdo w ziemi - usunięcie polega na rozkopaniu miejsca zagnieżdżenia i zebraniu gniazda, jak w przypadkach przedstawionych powyżej. Jeśli dotarcie do gniazda jest utrudnione (lub niemożliwe) należy miejsce usadowienia zatopić wodą.

UWAGA!!! Używając środków chemicznych (owadobójczych) działających drogą kontaktową np. Boygan Spray, Nexalotte Specjal dla przywabienia os stawiamy naczynie z cukrem rozpuszczonym w wodzie (o gęstości syropu). Do opryskiwania gniazd można stosować preparaty opryskowe aerozolowe o działaniu oddechowym np. RO-90, Muchotoxin, Sanitozol. Należy zachować wszelkie środki ostrożności bo są to środki silnie toksyczne (stosuj półmaski z odpowiednim pochłaniaczem oraz okulary). Wewnątrz pomieszczeń zabieg powinien być wykonywany w najmniejszej aktywności owadów, czyli nocą lub przy pochmurnej pogodzie w chłodny dzień. Dezynfekcje najczęściej należy powtórzyć.